Từ ngày 1/1/2027, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng chính thức có hiệu lực thi hành. Luật mang đến nhiều thay đổi quan trọng nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm gánh nặng hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ và xã hội hóa hoạt động công chứng.
Dưới đây là 5 quy định mới nổi bật mà người dân và doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh sai sót khi thực hiện các giao dịch cần công chứng.
1. Thu hẹp phạm vi công chứng bắt buộc: Bỏ bắt buộc với 6 loại giao dịch
Một trong những điểm thay đổi lớn nhất là Luật thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng. Chỉ những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao mới bắt buộc công chứng.
Từ 1/1/2027, 6 loại giao dịch sau không còn bắt buộc công chứng:
- Văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công.
- Hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản.
- Văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu.
- Văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh.
- Văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại.
- Hợp đồng chuyển nhượng văn phòng thừa phát lại.
Lợi ích: Giảm chi phí và thời gian cho người dân, doanh nghiệp trong các giao dịch trên. Tuy nhiên, các bên vẫn có thể tự nguyện công chứng để tăng tính pháp lý và an toàn.
2. Được sử dụng bản sao thay bản chính cho nhiều giấy tờ
Luật cho phép sử dụng bản sao thay bản chính trong một số trường hợp khi yêu cầu công chứng, giúp giảm thủ tục và tạo thuận lợi tối đa.
Các giấy tờ được dùng bản sao:
- Giấy tờ tùy thân (thẻ căn cước, hộ chiếu).
- Giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.
- Bản án, quyết định của tòa án…
Quy định quan trọng về dữ liệu điện tử:
- Nếu thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia (đủ điều kiện khai thác), người dân không phải nộp giấy tờ mà có thể tự khai thác hoặc đề nghị công chứng viên khai thác (nộp phí theo quy định).
- Công chứng viên chỉ yêu cầu bổ sung khi dữ liệu không đầy đủ hoặc không chính xác.
Quy định này góp phần đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động công chứng.
3. Không cần nộp bản chính khi công chứng văn bản từ chối nhận di sản
Đây là quy định mang tính nhân văn và thực tiễn cao. Khi công chứng văn bản từ chối nhận di sản, người yêu cầu không phải xuất trình bản chính các giấy tờ sau:
- Giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.
- Bản án, quyết định của tòa án hoặc quyết định khác về xử lý tài sản.
Lý do: Từ chối nhận di sản là quyền của người thừa kế (trừ trường hợp trốn tránh nghĩa vụ). Việc chứng minh tư cách thừa kế là quan trọng nhất. Đối với người ở xa hoặc nước ngoài, việc cung cấp bản chính giấy tờ liên quan đến tài sản của người để lại di sản rất khó khăn. Quy định mới không gây thiệt hại cho các thừa kế khác mà vẫn đảm bảo an toàn pháp lý.
4. Bỏ thông tin nguồn gốc tài sản trong cơ sở dữ liệu công chứng
Luật bãi bỏ quy định cơ sở dữ liệu công chứng phải chứa thông tin về nguồn gốc tài sản.
Lý do:
- Công chứng viên chỉ cần xác định tài sản thuộc quyền của ai và tại thời điểm công chứng có bị hạn chế/ngăn chặn giao dịch hay không.
- Thông tin nguồn gốc không quan trọng đối với việc xem xét yêu cầu công chứng.
- Giúp giảm tải cho cơ sở dữ liệu, tập trung vào thông tin thiết yếu.
Đồng thời, Luật quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc quản lý, khai thác, kết nối và tích hợp dữ liệu công chứng địa phương với cơ sở dữ liệu quốc gia.
5. Chuyển giao thẩm quyền chứng thực của Chủ tịch UBND cấp xã cho tổ chức công chứng
UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xem xét, quyết định chuyển giao thẩm quyền chứng thực của Chủ tịch UBND cấp xã cho các tổ chức hành nghề công chứng tại những địa bàn đã phát triển đủ tổ chức công chứng.
Nội Dung Đề Xuất
Ý nghĩa:
- Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động công chứng.
- Giảm gánh nặng hành chính cho cấp xã.
- Tăng chất lượng và chuyên nghiệp hóa dịch vụ.
Ngoài ra, Chủ tịch UBND cấp tỉnh nơi công chứng viên hành nghề có thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công chứng viên và người dân, không bị ràng buộc bởi nơi cư trú.
Lưu ý khi thực hiện công chứng từ năm 2027
- Một số quy định liên quan đến bỏ bắt buộc chụp ảnh khi công chứng cũng được đề cập nhằm đơn giản hóa thủ tục.
- Người dân nên theo dõi hướng dẫn chi tiết từ Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp địa phương để áp dụng chính xác.
- Các giao dịch bất động sản vẫn giữ nguyên yêu cầu công chứng ở mức độ cao để đảm bảo an toàn pháp lý.
Kết luận: 5 quy định mới về công chứng từ ngày 1/1/2027 hướng tới mục tiêu minh bạch, thuận tiện, giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực công chứng. Đây là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính và chuyển đổi số tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng 2026 và các tài liệu chính thức từ Bộ Tư pháp, Thanh Niên.
