UBND TP.HCM đang lấy ý kiến dự thảo nghị quyết của HĐND thành phố về cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Trong đó, điểm đáng chú ý nhất là đề xuất mở rộng hỗ trợ đối với nhà đất chuyển nhượng, tặng cho hoặc mua bán bằng giấy tay.
Theo dự thảo, trường hợp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất bằng giấy tay từ sau ngày 1/7/2014 đến trước ngày có chủ trương thực hiện dự án có thể được hỗ trợ tương đương mức bồi thường. Đây là chính sách có lợi hơn so với quy định hiện hành, giúp nhiều hộ dân từng giao dịch không chính thức vẫn được bảo vệ quyền lợi khi đất bị thu hồi.
Tuy nhiên, cơ chế này không áp dụng mặc nhiên cho mọi giao dịch giấy tay. Người đang trực tiếp sử dụng nhà, đất phải chứng minh việc sử dụng ổn định, không tranh chấp, không khiếu nại. Đồng thời phải có xác nhận của UBND cấp xã, được niêm yết công khai và đăng báo liên tục 3 kỳ mà không phát sinh tranh chấp hay khiếu nại.
Bên cạnh đó, dự thảo còn mở rộng hỗ trợ cho công trình xây dựng không hợp pháp trên đất đủ điều kiện bồi thường (không vi phạm pháp luật đất đai), được xây dựng từ 1/7/2014 đến trước 1/8/2024. Mức hỗ trợ đề xuất là 20% mức bồi thường, với diện tích không vượt hạn mức giao đất tối đa tại địa phương.
Về mặt tài chính, dự thảo đề xuất mức bồi thường bằng tiền về đất bằng 2 lần mức quy định đối với trường hợp thu hồi theo điểm b khoản 1 điều 36 Luật Phát triển đô thị (dự án luật đang được Quốc hội thảo luận). Đối với người đủ điều kiện tái định cư nhưng tự lo chỗ ở, mức hỗ trợ được đề xuất là 10% giá trị bồi thường về đất nếu địa bàn chưa có quỹ nhà, đất tái định cư và 5% nếu đã có quỹ. Mức 10% cao hơn so với quy định đang áp dụng (Quyết định 11/2026), mang lại lợi ích rõ rệt cho người dân phải tự tìm chỗ ở.
Chính sách tái định cư cũng mang tính nhân văn hơn khi cho phép hộ gia đình, cá nhân không đủ điều kiện tái định cư nhưng không còn nhà ở, đất ở nào khác trên địa bàn TP.HCM được giao 1 lô đất ở hoặc 1 căn nhà tại khu tái định cư. Một số chính sách hỗ trợ cũ vẫn được kế thừa để đảm bảo tính liên tục, ví dụ hỗ trợ 70%, 56% hoặc 42% giá đất bồi thường cho đất có vi phạm trước ngày 1/7/2014 tùy thời điểm sử dụng.
Nhìn chung, dự thảo tập trung giải quyết các vướng mắc thực tế về nhà đất giấy tay và nhà không phép, đồng thời nâng mức hỗ trợ tài chính và tạo điều kiện an cư cho người dân bị thu hồi đất. Nếu được thông qua, chính sách sẽ giúp giảm khiếu nại, đẩy nhanh tiến độ các dự án và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người dân trong quá trình đô thị hóa.