Bộ Tư pháp cho biết, theo quy định hiện hành của Luật Công chứng 2024 cũng như dự luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng đang được Quốc hội thảo luận, không đặt ra yêu cầu bắt buộc phải công chứng đối với giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản.
Thông tin này được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ trong báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận về dự luật. Đây là nội dung nhận được nhiều quan tâm từ dư luận và các đại biểu, đặc biệt trong bối cảnh thị trường bất động sản đang cần những quy định rõ ràng, minh bạch nhưng vẫn đảm bảo tính thuận lợi, giảm thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.
Giao dịch đặt cọc bất động sản thuộc nhóm nào?
Theo Bộ Tư pháp, vấn đề giao dịch nào phải công chứng được quy định cụ thể tại Điều 3 Luật Công chứng năm 2024. Trong khi đó, Điều 4 của luật này (được sửa đổi, bổ sung tại khoản 13 Điều 1 của dự luật) chỉ quy định về thẩm quyền công chứng đối với một số loại giao dịch cụ thể.
Quy định này không đặt ra yêu cầu giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản phải công chứng.
Nói cách khác, hợp đồng đặt cọc (thường là thỏa thuận sơ bộ giữa bên mua và bên bán nhằm giữ chỗ, đảm bảo giao dịch chính thức sau này) không thuộc danh mục bắt buộc phải công chứng. Các bên hoàn toàn có thể ký kết bằng văn bản thông thường (có thể công chứng hoặc không) mà vẫn đảm bảo giá trị pháp lý theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Tuy nhiên, nếu các bên tự nguyện yêu cầu công chứng hợp đồng đặt cọc, thì việc công chứng vẫn được thực hiện bình thường. Lúc này, thẩm quyền thuộc về công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở tại tỉnh, thành phố nơi có bất động sản (theo quy định về thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản).
Lý do Bộ Tư pháp làm rõ vấn đề này
Trong quá trình thảo luận dự luật tại Quốc hội, một số đại biểu đề nghị làm rõ giao dịch đặt cọc bất động sản có thuộc nhóm phải công chứng hay không. Việc Bộ Tư pháp giải trình rõ ràng nhằm loại bỏ thắc mắc, tránh hiểu lầm rằng mọi giao dịch liên quan bất động sản đều phải qua công chứng – một quy định từng gây tốn kém thời gian và chi phí cho người dân.
Bộ Tư pháp nhấn mạnh: việc thu hẹp hoặc không bắt buộc công chứng đối với một số giao dịch (như đặt cọc) là nhằm tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm tính xác thực, tính hợp pháp của giao dịch. Điều này phù hợp với tinh thần cải cách thủ tục hành chính, giảm gánh nặng cho thị trường bất động sản.
Bối cảnh rộng hơn: Thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản
Bên cạnh vấn đề đặt cọc, dự luật cũng điều chỉnh thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản theo hướng thu hẹp phạm vi so với Luật Công chứng 2024. Cụ thể:
- Các giao dịch không có đối tượng trực tiếp là bất động sản (ví dụ: hợp đồng ủy quyền liên quan bất động sản, hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản…) không phải thực hiện công chứng theo địa hạt.
- Việc công chứng giao dịch bất động sản không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ được thực hiện theo lộ trình do Chính phủ quy định, sau khi cơ sở dữ liệu công chứng được vận hành đầy đủ và kết nối với các cơ sở dữ liệu liên quan.
Mục tiêu là đảm bảo an toàn pháp lý, chặt chẽ nhưng vẫn linh hoạt và khả thi trong thực tiễn.
Các nội dung khác được thảo luận liên quan
Trong báo cáo, Bộ Tư pháp cũng đề cập đến việc nghiên cứu triển khai công chứng điện tử từ xa. Hiện Luật Công chứng 2024 đã quy định công chứng điện tử (trực tiếp hoặc trực tuyến), nhưng vẫn yêu cầu công chứng viên phải chứng kiến trực tiếp. Việc triển khai cần đánh giá từng bước, phù hợp với hạ tầng công nghệ và kinh nghiệm quốc tế (nhiều nước tiến hành thận trọng, thử nghiệm trước khi mở rộng).
Ngoài ra, Bộ cũng tiếp thu ý kiến về việc sửa đổi quy định chụp ảnh, điểm chỉ khi công chứng để phù hợp với tiến bộ công nghệ và cơ sở dữ liệu quốc gia.
Nội Dung Đề Xuất
Ý nghĩa thực tiễn đối với người dân và thị trường
Việc Bộ Tư pháp làm rõ “không bắt buộc công chứng hợp đồng đặt cọc bất động sản” mang lại nhiều lợi ích thiết thực:
- Giảm chi phí và thời gian: Người mua – người bán không phải mất thêm khoản phí công chứng cho bước đặt cọc (thường chỉ là thỏa thuận sơ bộ).
- Tăng tính linh hoạt: Các bên có thể nhanh chóng ký đặt cọc để “giữ chỗ” mà không lo thủ tục rườm rà.
- Vẫn đảm bảo pháp lý: Nếu cần, các bên vẫn có thể tự nguyện công chứng để tăng tính ràng buộc và dễ dàng thực thi sau này.
- Hỗ trợ thị trường: Giúp dòng tiền lưu thông nhanh hơn, giảm rủi ro tranh chấp phát sinh từ thủ tục hành chính không cần thiết.
Đây là một trong những điểm tiến bộ của dự luật, góp phần tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản đang phục hồi.
Tóm lại, theo Bộ Tư pháp, giao dịch đặt cọc mua bán, chuyển nhượng bất động sản không thuộc diện bắt buộc phải công chứng. Đây là thông tin quan trọng mà người dân và các bên tham gia giao dịch bất động sản cần nắm rõ để tránh hiểu lầm và thực hiện đúng quy định pháp luật hiện hành cũng như dự luật sắp tới.
